Kwasica ketonowa – objawy i pilna pomoc

Czym jest cukrzycowa kwasica ketonowa?

Gdy insuliny jest za mało, komórki nie mogą prawidłowo wykorzystać glukozy. Organizm zaczyna intensywnie rozkładać tłuszcz, a we krwi gromadzą się ketony. Ich nadmiar może doprowadzić do kwasicy metabolicznej, odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych. Skrót DKA pochodzi od angielskiej nazwy diabetic ketoacidosis.

Potoczne określenie „cukrzyca ketonowa” bywa używane dla DKA, ale nie oznacza osobnego typu cukrzycy. Z kolei ketoza żywieniowa nie jest tym samym co kwasica. Różnicę rozstrzygają objawy, przyczyna i badania, a nie sam fakt obecności ketonów.

Kto może zachorować i jakie są przyczyny DKA?

DKA najczęściej kojarzy się z cukrzycą typu 1, ale może wystąpić również w cukrzycy typu 2. Czasem jest pierwszym objawem nierozpoznanej cukrzycy. Najczęstsze wyzwalacze to infekcja, pominięcie insuliny lub przerwa w jej podawaniu, nowo rozpoznana cukrzyca oraz inna ostra choroba zwiększająca zapotrzebowanie na insulinę.

• Pominięta dawka, problem z penem, wkłuciem, drenem lub pompą insulinową.
• Gorączka, infekcja, wymioty, odwodnienie, uraz, zabieg albo inna ostra choroba.
• Pierwsza manifestacja cukrzycy u osoby, która wcześniej nie miała rozpoznania.
• Leki zwiększające ryzyko DKA, zwłaszcza inhibitory SGLT2, nazywane także flozynami.
• Ciąża, ograniczone przyjmowanie jedzenia, nadużywanie alkoholu lub inne szczególne okoliczności wymagające osobnej oceny.

Nie każda osoba z wymienionym czynnikiem ma DKA. Po epizodzie trzeba jednak ustalić jego najbardziej prawdopodobną przyczynę, ponieważ sama poprawa wyników nie usuwa ryzyka powtórzenia sytuacji.

Czy DKA może wystąpić bez bardzo wysokiego cukru?

Tak. Około co dziesiąty epizod opisany w konsensusie spełnia kryteria DKA przy glikemii poniżej 200 mg/dl. Taki obraz nazywa się euglikemiczną DKA. Może wystąpić między innymi przy stosowaniu inhibitorów SGLT2, w ciąży, podczas ograniczonego jedzenia, po podaniu insuliny przed badaniem lub w związku z alkoholem i chorobą wątroby.

Sformułowanie „kwasica ketonowa bez cukrzycy” może opisywać inne rodzaje kwasicy, na przykład głodową albo alkoholową, lub sytuację, w której cukrzyca nie była wcześniej rozpoznana. Są to różne problemy diagnostyczne. Nie można ich rozdzielić samym domowym pomiarem.

Jak rozpoznaje się kwasicę ketonową?

W aktualnym konsensusie DKA rozpoznaje się, gdy jednocześnie występują trzy elementy: cukrzyca lub hiperglikemia, podwyższone ketony oraz kwasica metaboliczna. To kryteria dla oceny medycznej, a nie domowy algorytm decydujący o czekaniu na pomoc.

Lekarz ocenia także elektrolity, czynność nerek, odwodnienie i możliwą przyczynę, na przykład infekcję. Preferowanym markerem bieżącej ketozy jest β-hydroksymaślan we krwi. Ketony w moczu mogą zaniżać nasilenie na początku i pozostawać dodatnie podczas poprawy, dlatego nie ma prostego przelicznika między obiema metodami.

Nie ma jednej „normy DKA” do samodzielnej interpretacji. Próg diagnostyczny nie jest zarazem uniwersalnym progiem czekania w domu. Objawy alarmowe wymagają pomocy nawet bez wyniku, a dodatni test u osoby w stabilnym stanie należy odnieść do jej indywidualnego planu i pilnie skonsultować.

Jak wygląda leczenie kwasicy ketonowej?

DKA leczy się w warunkach medycznych. Zespół podaje płyny i insulinę, kontroluje oraz uzupełnia elektrolity, a równolegle szuka wyzwalacza i go leczy. Ciężkość stanu, zaburzenia świadomości, choroby towarzyszące i możliwości monitorowania decydują o miejscu opieki.

Nie da się wiarygodnie podać jednej długości leczenia. Zależy ona od stopnia kwasicy, odwodnienia, wyzwalacza i reakcji na terapię. Poprawa samopoczucia lub samej glikemii nie oznacza jeszcze, że ketony i kwasica ustąpiły.

DKA, HHS i określenie „śpiączka cukrzycowa”

Określenia „śpiączka ketonowa” i „śpiączka cukrzycowa” są nieprecyzyjne. Utrata przytomności nie jest potrzebna do rozpoznania DKA i nie wolno na nią czekać. Jeśli świadomość się zmienia, sytuacja jest już alarmowa niezależnie od nazwy stanu.

Jak zmniejszyć ryzyko kolejnego epizodu?

Przed wypisem warto nazwać prawdopodobny wyzwalacz i sprawdzić, czy kolejnym razem da się zauważyć problem wcześniej. Plan powinien być możliwy do wykonania w domu, pracy i podróży oraz uwzględniać sposób leczenia danej osoby.

Jeśli epizod miał związek z inhibitorem SGLT2, decyzję o dalszym stosowaniu leku podejmuje lekarz po ocenie przyczyny i ryzyka. Nie wznawiaj ani nie odstawiaj przewlekłego leczenia wyłącznie na podstawie artykułu.

W domu przygotuj w jednym miejscu działający telefon, zapisane kontakty, termometr, własny sprzęt do pomiarów i plan na czas choroby. To nie jest zestaw do leczenia DKA w domu. Ma pomóc szybciej wykryć problem i przekazać dane osobie udzielającej pomocy.