Cukrzyca posterydowa – wzrost glikemii podczas leczenia steroidem

Co oznacza cukrzyca posterydowa?

Glikokortykosteroidy, nazywane potocznie sterydami, to leki takie jak prednizon, prednizolon, deksametazon czy hydrokortyzon. Zmniejszają stan zapalny i mogą być niezbędne w wielu chorobach. Jednocześnie zmniejszają wrażliwość tkanek na insulinę i zwiększają wytwarzanie glukozy przez wątrobę. Skutkiem może być przejściowa hiperglikemia, pogorszenie wcześniej rozpoznanej cukrzycy lub spełnienie kryteriów cukrzycy wywołanej lekiem.

To nie jest ten sam temat co sterydy anaboliczne używane do budowania masy mięśniowej. W tym poradniku słowo „steroid” oznacza glikokortykosteroid przepisany na przykład w chorobie płuc, reumatologicznej, neurologicznej, skórnej, po przeszczepieniu lub podczas leczenia onkologicznego.

Hiperglikemia po steroidzie a cukrzyca – jaka jest różnica?

HbA1c wykonane na początku może pomóc ocenić, czy podwyższona glikemia istniała już wcześniej, ale nie pokaże dobrze gwałtownej zmiany z ostatnich dni. Rozpoznania nie należy opierać na pojedynczym domowym odczycie bez oceny objawów, pory pomiaru, posiłku i steroidu.

Kto ma większe ryzyko wzrostu glikemii?

Ryzyko rośnie przy większej dawce, dłuższym leczeniu, preparacie o długim działaniu i kilku dawkach w ciągu doby. Znaczenie mają też starszy wiek, nadwaga lub otyłość, cukrzyca albo stan przedcukrzycowy, przebyta cukrzyca ciążowa i rodzinny wywiad typu 2. Wysoką glikemię może jednak rozwinąć także osoba bez tych cech.

Tabletki i wlewy dożylne zwykle powodują największą ekspozycję ogólnoustrojową, ale wzrost glikemii może wystąpić też po zastrzyku dostawowym. Wziewne, donosowe i miejscowe preparaty zazwyczaj działają słabiej ogólnoustrojowo, lecz nie dają gwarancji braku wpływu, zwłaszcza przy dużych dawkach lub łączeniu kilku form. Lekarz powinien znać wszystkie stosowane preparaty.

Kiedy glikemia rośnie – pora steroidu zmienia obraz

Przy pojedynczej porannej dawce prednizonu lub prednizolonu glikemia może narastać po śniadaniu, być najwyższa po południu lub wieczorem, a następnego ranka częściowo wrócić w dół. Wtedy sam pomiar na czczo może przeoczyć problem. Deksametazon, kilka dawek na dobę lub ciągłe podawanie może podnosić glikemię przez większą część doby.

Objawy wysokiej glikemii i sygnały pilnej pomocy

Możliwe objawy to większe pragnienie, częstsze oddawanie moczu, suchość w ustach, osłabienie, zamglone widzenie, nawracające zakażenia i niezamierzone chudnięcie. Steroid może też powodować inne dolegliwości, dlatego objaw sam nie rozstrzyga przyczyny. Przy nowych symptomach lub wynikach wyraźnie poza ustalonym zakresem skontaktuj się z zespołem, który zlecił lek albo prowadzi cukrzycę.

Plan przed pierwszą dawką – pięć pytań zamiast zgadywania

Jak leczy się hiperglikemię po steroidzie?

Plan zależy od nasilenia i czasu trwania hiperglikemii, sposobu podania steroidu, możliwości jedzenia, czynności nerek, ciąży oraz dotychczasowych leków. Czasem wystarcza obserwacja i modyfikacja istniejącej terapii, a czasem potrzebna jest czasowa insulinoterapia. Dobór leku i jego pory powinien pasować do profilu działania steroidu.

Nie kopiuj dawek insuliny z internetu i nie stosuj dodatkowych tabletek bez zlecenia. Przy typie 1 insuliny podstawowej nie wolno odstawiać; steroid zwykle zwiększa zapotrzebowanie, ale wielkość zmiany wymaga indywidualnego planu i częstszej kontroli. W szpitalu zespół stosuje osobne protokoły uwzględniające stan ogólny i żywienie.

Dlaczego nie wolno samodzielnie odstawić steroidu?

Nagłe odstawienie po dłuższym lub intensywnym leczeniu może wywołać objawy niedoboru hormonów nadnerczy, a choroba leczona steroidem może gwałtownie się nasilić. Wzrost glikemii jest powodem do szybkiego kontaktu i korekty planu, nie do samodzielnego przerwania terapii. Jeśli nie wiesz, kto ma zareagować, zacznij od osoby lub poradni, która przepisała steroid.

Czy cukrzyca posterydowa mija po leczeniu?

U części osób glikemia wraca do wcześniejszego zakresu po zmniejszeniu lub zakończeniu steroidu. U innych lek ujawnia istniejącą wcześniej podatność, a cukrzyca lub stan przedcukrzycowy pozostają. Dlatego poprawa domowych wyników nie zastępuje zaplanowanej kontroli po kuracji.

Gdy dawka steroidu spada, może zmniejszyć się również zapotrzebowanie na insulinę lub inne leki. Pozostawienie zwiększonych dawek bez przeglądu grozi hipoglikemią. Zapisz datę każdej zmiany steroidu obok pomiarów i ustal z wyprzedzeniem, kto oraz według jakiego planu zmodyfikuje leczenie glikemii.

Czy istnieje specjalna dieta w cukrzycy posterydowej?

Nie ma osobnej diety, która neutralizuje działanie steroidu. Pomaga regularność posiłków, wybieranie mniej przetworzonych źródeł węglowodanów, warzyw, białka i niesłodzonych napojów oraz unikanie dużych porcji słodkich napojów. Nie eliminuj wszystkich węglowodanów i nie pomijaj posiłków, szczególnie jeśli stosujesz insulinę albo lek mogący wywołać niedocukrzenie.