Insulina – rodzaje, działanie i schematy insulinoterapii

Co robi insulina i kto jej potrzebuje?

Insulina jest hormonem, który pomaga glukozie przechodzić z krwi do komórek. W typie 1 trzustka wytwarza jej bardzo mało albo wcale, dlatego zewnętrzna insulina jest leczeniem podtrzymującym życie. W typie 2 organizm może początkowo nadal ją wytwarzać, ale odpowiedź tkanek i ilość hormonu nie wystarczają do potrzeb. Insulina może wtedy dołączyć do innych metod leczenia – czasowo albo na stałe.

Insulinę stosuje się także w innych typach cukrzycy i w szczególnych sytuacjach, między innymi w ciąży, podczas ciężkiej choroby, hospitalizacji albo przy bardzo wysokiej glikemii. Samo rozpoczęcie insulinoterapii nie świadczy o „porażce” pacjenta. Oznacza, że na danym etapie potrzebne jest uzupełnienie działania hormonu.

Jak czytać nazwę insuliny, stężenie i urządzenie?

Na opakowaniu mogą pojawić się jednocześnie: nazwa handlowa, nazwa substancji, stężenie w jednostkach na mililitr, rodzaj wkładu albo wstrzykiwacza oraz informacja o czasie działania. Każdy z tych elementów ma znaczenie. Podobny kolor pena albo podobnie brzmiąca nazwa nie potwierdzają, że preparaty są wymienne.

Jakie są główne rodzaje insuliny?

Podział opisuje przede wszystkim szybkość początku i długość działania. To orientacyjna mapa, a nie zegar dla konkretnej dawki. Posiłek, miejsce wkłucia, aktywność, temperatura, dawka i indywidualne wchłanianie mogą zmieniać przebieg działania. Własny preparat sprawdzaj w ulotce i planie od zespołu.

Co oznaczają baza, bolus i korekta?

Baza to insulina działająca w tle – między posiłkami i podczas snu. W penach rolę tę pełni zwykle insulina o pośrednim, długim lub ultradługim działaniu. W pompie bazę tworzy ciągłe podawanie małych ilości insuliny szybko działającej według zaprogramowanego profilu.

Bolus to dawka podawana najczęściej w związku z posiłkiem. Korekta jest dawką przewidzianą w indywidualnym planie przy wyniku poza ustalonym zakresem. Te pojęcia opisują funkcję dawki, nie jedną markę. Przelicznik węglowodanowy, współczynnik korekty i cel glikemii muszą być ustalone dla konkretnej osoby; poradnik nie może ich bezpiecznie wyznaczyć.

Jak wyglądają najczęstsze schematy insulinoterapii?

W typie 1 standardem jest intensywna insulinoterapia w schemacie baza–bolus albo pompa. W typie 2 plan bywa prostszy na początku i może zmieniać się wraz z glikemią, trybem życia, chorobami serca lub nerek, ryzykiem niedocukrzeń i możliwościami samodzielnej obsługi.

Od czego zależy wybór rodzaju i schematu?

Nie ma jednej „najlepszej insuliny” dla wszystkich. Nowszy preparat albo dłuższy czas działania nie oznaczają automatycznie lepszego dopasowania. Plan powinien być możliwy do wykonania i zawierać jasne zasady pomiarów, posiłków, niedocukrzenia, choroby oraz pominiętej dawki.

Pen, pompa czy strzykawka – czym różnią się metody?

Pen podaje dawkę ustawioną na wstrzykiwaczu i jest najczęstszym wyborem przy wielokrotnych wstrzyknięciach. Pompa podaje insulinę przez wkłucie przez całą dobę i wymaga osobnego szkolenia oraz zapasowego sposobu podania. Ampułka i strzykawka są nadal stosowane w części sytuacji, ale wymagają zgodnego stężenia i prawidłowego odczytu skali.

Jakie zasady bezpieczeństwa trzeba ustalić?

Insulina może powodować niedocukrzenie. Ryzyko zależy między innymi od dawki, posiłku, aktywności, alkoholu, choroby i pracy nerek. Osoba leczona insuliną oraz bliscy powinni znać objawy, sposób pomocy przy zachowanej świadomości i użycie przepisanego glukagonu przy ciężkim epizodzie.

W typie 1 nie wolno odstawiać insuliny bazowej z powodu braku apetytu bez pilnego uzgodnienia planu. Choroba, wymioty, rosnące ketony albo przerwa w podaży z pompy mogą szybko zwiększyć ryzyko kwasicy. Potrzebny jest zapisany plan na dni choroby i awarię urządzenia.

Co zrobić przy zmianie insuliny albo niepewnej dawce?

Zmiana marki, substancji, stężenia, urządzenia lub pory podania wymaga potwierdzenia przez osobę prowadzącą i zwykle częstszych pomiarów na początku. Nawet preparaty z tej samej szerokiej grupy mogą różnić się profilem działania, instrukcją i kompatybilnością z penem.

Jak uporządkować własny plan insulinoterapii?